1. Diễn đàn ĐMC xin chào bạn, hãy đóng góp hết mình những gì bạn có, tham gia nhiệt tình các hoạt động diễn đàn, chúc bạn một ngày mới vui vẻ nhé!

  1. hacobi1102

    hacobi1102 Administrator

    Bài viết:
    5,070
    Đã được thích:
    126
    Điểm:
    $504,539
    I. ĐIỆN TỪ TRƯỜNG
    [​IMG]1. Các giả thuyết của Măcxoen
    Giả thuyết 1:
    - Mọi từ trường biến thiên theo thời gian đều sinh ra một điện trường xoáy.
    - Điện trường xoáy là điện trường mà các đường sức bao quanh các đường cảm ứng từ
    [​IMG]Giả thuyết 2:
    - Mọi điện trường biến thiên theo thời gian đều sinh ra một từ trường xoáy.
    - Từ trường xoáy là từ trường mà các đường cảm ứng từ bao quanh các đướng sức của điện trường.
    • Dòng điện dẫn và dòng điện dịch Sự biến thiên của điện trường cũng sinh ra một từ trường như dòng điện nên điện trường biến thiên cũng có thể xem như là dòng điện. Nó được gọi là dòng điện dịch, dòng điện trong dây dẫn gọi là dòng điện dẫn.
    2. Điện từ trường
    - Phát minh của Măcxoen dẫn đến kết luận không thể có điện trường hoặc từ trường tồn tại riêng biệt, đôc lập với nhau. Điện trường biến thiên nào cũng sinh ra từ trường biến thiên và ngược lại từ trường biến thiên nào cũng sinh ra điện trường biến thiên.
    - Điện trường và từ trường là hai mặt thể hiện khác nhau của một loại trường duy nhất gọi là điện từ trường.
    3. Sự lan truyền tương tác điện từ
    - Giả sử tại 1 điểm O trong không gian có một điện trường biến thiên E1 không tắt dần. Nó sinh ra ở các điểm lân cận một từ trường xoáy B1; từ trường biến thiên B1 lại gây ra ở các điểm lân cận nó một điện trường biến thiên E2 và cứ thế lan rộng dần ra. Điện từ trường lan truyền trong không gian ngày càng xa điểm O.
    Vậy : Tương tác điện từ thực hiện thông qua điện từ trường phải tốn một khoảng thời gian để truyền được từ điểm nọ đến điểm kia
    II. SÓNG ĐIỆN TỪ
    1. Sóng điện từ
    a. Sự hình thành sóng điện từ khi một điện tích điểm dao độngđiều hòa:
    - Khi tại một điểm O có một điện tích điểm dao động điều hòa với tần số f theo phương thẳng đứng Nó tạo ra tại O một điện trường biến thiên điều hòa với tần số f. Điện trường này phát sinh một từ trường biến thiên điều hòa với tần số f.
    - Vậy tại O hình thành một điện từ trường biến thiên điều hòa. Điện từ trường này lan truyền trong không gian dưới dạng sóng. Sóng đó gọi là sóng điện từ.
    b. Sóng điện từ:
    Sóng điện từ là quá trình truyền đi trong không gian của điện từ trường biến thiên tuần hoàn trong không gian theo thời gian.
    2. Tính chất của sóng điện từ
    - Sóng điện từ truyền được trong các môi trường vật chất và cả trong chân không. Vận tốc truyền sóng điện từ trong chân không bằng vận tốc ánh sáng v = c = 3.108 m/s.
    - Sóng điện từ là sóng ngang. Trong quá trình truyền sóng , tại một điểm bất kỳ trên phương truyền , vectơ [​IMG], vectơ [​IMG] luôn vuông góc với nhau và vuông góc với phương truyền sóng.

    [​IMG]

    - Sóng điện từ có tính chất giống sóng cơ học : chúng phản xạ được trên các mặt kim loại , có thể khúc xạ và chúng giao thoa được với nhau.
    - Năng lượng của sóng điện từ tỷ lệ với luỹ thừa bậc 4 của tần số.
    3. Sóng điện từ trong thông tin vô tuyến
    a. Khái niệm sóng vô tuyến
    Sóng điện từ có bước sóng từ vài m đến vài km được dùng trong thông tin liên lạc vô tuyến gọi là sóng vô tuyến
    b. Công thức tính bước sóng vô tuyến
    Trong chân không: [​IMG]với c = 3.108m/s
    Trong môi trường vật chất có chiết suất n thì [​IMG]
    Vớí v là tốc độ ánh sáng truyền trong môi trường có chiết suất n
    c. Phân loại sóng vô tuyến và đặc điểm
    • Phân loaị:

    [​IMG]

    • Vai trò của tần điện li trong việc thu và phát sóng vô tuyến
    + Tần điện li: là tầng khí quyển ở độ cao từ 80-800km có chứa nhiều hạt mang điện tích là các electron, ion dương và ion âm.
    + Sóng dài: có năng lượng nhỏ nên không truyền đi xa được. Ít bị nước hấp thụ nên được dùng trong thông tin liên lạc trên mặt đất và trong nước.
    + Sóng trung: Ban ngày sóng trung bị tần điện li hấp thụ mạnh nên không truyền đi xa được. Ban đêm bị tần điện li phản xạ mạnh nên truyền đi xa được. Được dùng trong thông tin liên lạc vào ban đêm.
    + Sóng ngắn: Có năng lượng lớn, bị tần điện li và mặt đất phản xạ mạnh. Vì vậy từ một đài phát trên mặt đất thì sóng ngắn có thể truyền tới mọi nơi trên mặt đất. Dùng trong thông tin liên lạc trên mặt đất.
    + Sóng cực ngắn: Có năng lượng rất lớn và không bị tần điện li phản xạ hay hấp thụ. Được dùng trong thôn tin vũ trụ.
    III. NGUYÊN TẮC TRUYỀN THÔNG BẰNG SÓNG ĐIỆN TỪ
    [​IMG]1. Các loại mạch dao động
    a. Mạch dao động kín
    Trong quá trình dao động điện từ diễn ra ở mạch dao động LC, điện từ trường hầu như không bức xạ ra bên ngoài. Mạch dao động như vậy gọi là mạch dao động kín
    b. Mạch dao động hở
    Nếu tách xa hai bản cực của tụ điện C, đồng thời tách các vòng dây của cuộn cảm thì vùng không gian có điện trường biến thiên và từ trường biến thiên được mở rộng. Khi đó mạch được gọi là mạch dao động hở
    c. Anten
    Là một dạng dao động hở, là công cụ bức xạ sóng điện từ.
    Một số loại anten thường được dùng trong sử dụng trong đời sống:

    [​IMG]
    [​IMG]
    2. Nguyên tắc chung của việc thông tin liên lạc bằng sóng vô tuyến
    a. Nguyên tắc truyền thông tin:
    Có 4 nguyên tắc trong việc truyền thông tin bằng sóng vô tuyến
    • Phải dùng các sóng vô tuyến có bước sóng ngắn nằm trong vùng các dải sóng vô tuyến. Những sóng vô tuyến dùng để tải các thông tin gọi là các sóng mang. Đó là các sóng điện từ cao tần có bước sóng từ vài m đến vài trăm m.
    • Phải biến điệu các sóng mang.
    - Dùng micrô để biến dao động âm thành dao động điện: sóng âm tần.
    - Dùng mạch biến điệu để “trộn” sóng âm tần với sóng mang: biến điện sóng điện từ.
    • Ở nơi thu, dùng mạch tách sóng để tách sóng âm tần ra khỏi sóng cao tần để đưa ra loa.
    • Khi tín hiệu thu được có cường độ nhỏ, ta phải khuyếch đại chúng bằng các mạch khuyếch đại.
    b. Sơ đồ khối của máy phát sóng vô tuyến đơn giản

    [​IMG]

    c. Sơ đồ khối của máy thu sóng vô tuyến đơn giản
    [​IMG]

    PHƯƠNG PHÁP GIẢI BÀI TẬP
    - Sóng điện từ mạch dao động LC phát hoặc thu được có tần số đúng bằng tần số riêng của mạch, ta có thể xác định bước sóng của chúng (vận tốc truyền sóng trong không khí có thể lấy bằng c = 3.108m/s):
    [​IMG]
    - Từ công thức tính bước sóng ta thấy, bước sóng biến thiên theo L và C. L hay C càng lớn, bước sóng càng lớn. Nếu điều chỉnh mạch sao cho C và L biến thiên từ Cm, Lm đến CM, LM thì bước sóng cũng biến thiên tương ứng trong dải từ [​IMG]đến [​IMG]
    CÁC VÍ DỤ ĐIỂN HÌNH
    Ví dụ 1: Mạch dao động của một máy thu vô tuyến gồm cuộn cảm L = 1μH và tụ điện biến đổi C, dùng để thu sóng vô tuyến có bước sóng từ 13m đến 75m. Hỏi điện dung C của tụ điện biến thiên trong khoảng nào?
    * Hướng dẫn giải:
    Từ công thức tính bước sóng: [​IMG] suy ra [​IMG]
    Do λ > 0 nên C đồng biến theo λ
    [​IMG]
    [​IMG]
    Vậy điện dung biến thiên từ 47.10-12C đến 1563.10-12C.
    Ví dụ 2: Mạch dao động để chọn sóng của một máy thu thanh gồm một cuộn dây có độ tự cảm L = 11,3μH và tụ điện có điện dung C = 1000pF.
    a. Mạch điện nói trên có thể thu được sóng có bước sóng λ0 bằng bao nhiêu?
    b. Để thu được dải sóng từ 20m đến 50m, người ta phải ghép thêm một tụ xoay CV với tụ C nói trên. Hỏi phải ghép như thế nào và giá trị của CV thuộc khoảng nào?
    c. Để thu được sóng 25m, CV phải có giá trị bao nhiêu? Các bản tụ di động phải xoay một góc bằng bao nhiêu kể từ vị trí điện dung cực đại để thu được bước sóng trên, biết các bản tụ di động có thể xoay từ 0 đến 1800?
    * Hướng dẫn giải:
    a. Bước sóng mạch thu được: [​IMG]
    b. Nhận xét: Dải sóng cần thu có bước sóng nhỏ hơn bước sóng λ0 nên điện dung của bộ tụ phải nhỏ hơn C. Do đó phải ghép CV nối tiếp với C.
    Khi đó: [​IMG]
    Với λ > 0, CV biến thiên nghịch biến theo λ.
    [​IMG]
    Vậy [​IMG]
    c. Để thu được sóng λ1 = 25m,
    [​IMG]
    Vì CV tỉ lệ với góc xoay nên ta có:
    [​IMG]
    Ví dụ 3: Một tụ xoay có điện dung biến thiên liên tục và tỉ lệ thuận với góc quay từ giá trị C = 10 pF đến 460 pF khi góc quay của bản tụ tăng dần từ 00 đến 1800. Tụ điện được mắc với một cuộn dây có độ tự cảm L = 2,5μH để tạo thành mạch dao động ở lối vào của máy thu vô tuyến (mạch chọn sóng)
    a. Xác định khoảng bước sóng của dải sóng thu được với mạch trên
    b. Để mạch bắt được sóng có bước sóng 37,7 m thì phải đặt tụ xoay ở vị trí nào?
    * Hướng dẫn giải
    a. Bước sóng mạch thu được: [​IMG]
    Từ giả thiết ta có:
    [​IMG]
    b. Khi góc quay tăng 1800 thì điện dung của tụ xoay tăng lên 450 pF => Cα = 10 + 2,5α , (C tính bằng pF và α tính bằng độ)
    Điện dung của tụ điện là: [​IMG]
    Vậy phải đặt tụ xoay ở vị trí có góc quay α = 600
    BÀI TẬP LUYỆN TẬP
    Bài 1: Mạch chọn sóng của một máy thu thanh gồm cuộn dây có độ tự cảm L = 2.10-6H, tụ điện có điện dung C = 2.10-10F, điện trở thuần R = 0. Xác định tổng năng lượng điện từ trong mạch, biết rằng hiệu điện thế cực đại giữa hai bản tụ điện bằng 120(mV). Để máy thu thanh chỉ có thể thu được các sóng điện từ có bước sóng từ 57m (coi bằng 18πm) đến 753m (coi bằng 240πm), người ta thay tụ điện trong mạch trên bằng một tụ điện có điện dung biến thiên. Hỏi tụ điện này phải có điện dung trong khoảng nào? Cho c = 3.108m/s.
    Đáp số : 1,44.10-12J; 0,45. 10-9 F đến 80.10-9F. ​
    Bài 2: Mạch chọn sóng của máy thu vô tuyến gồm một tụ điện C0 = 2000pF và cuộn cảm L = 8,8.10-6H.
    a. Mạch trên có thể bắt được sóng có bước sóng bằng bao nhiêu? Sóng đó thuộc dải sóng nào, tính tần số f0
    b. Để thu được sóng có bước sóng trong khoảng ( 10m - 50m) cần ghép thêm tụ điện có điện dung là bao nhiêu? Ghép như thế nào?
    Đáp số : f0 = 1,2.106 Hz; λ0 = 250m; ghép nối tiếp một tụ điện [​IMG]
    Bài 3: Trong mạch dao động của vô tuyến điện, tụ điện biến thiên có thể biến đổi điện dung từ 56pF đến 667pF. Muốn cho máy thu bắt sóng từ 40m đến 2600m, bộ cuộn cảm trong mạch phải có độ tự cảm nằm trong các gíơi hạn nào?
    c = 3.108m/s
    Bài 4: Mạch chọn sóng của một máy thu vô tuyến điện gồm một cuộc dây có độ tự cảm L và một bộ tụ điện gồm tụ điện chuyển động C0 mắc song song với tụ xoay Cx. Tụ xoay có có điện dung biến thiên từ C1 = 10pF đến C2 = 250pF khi góc xoay biến thiên từ 0 đến 1200. Nhờ vậy, mạch thu được sóng điện từ có bước sóng trong dài từ λ1= 10m đến λ2 = 30m. Cho biết điện dung của tụ điện là hàm bậc nhất của góc xoay.
    a. Tính L và C0
    b. Để mạch thu được sóng có bước sóng λ0 = 20m thì góc xoay của bản tụ bằng bao nhiêu?
    Biên soạn Thầy Đặng Việt Hùng - BK Hà Nội
     
    data-ad-format="auto">

Chia sẻ trang này